Linux Nasıl Kurulur? Linux’u bilgisayarınızda denemek veya mevcut işletim sisteminizin yerine kurmak istiyorsanız, önce uygun dağıtımı ve kurulum yöntemini seçmelisiniz.
Bir Linux dağıtımı seçip kurulum medyasını hazırlamanız gerekir. Ardından hangi diske ve mevcut sistemin yanına mı yoksa onun yerine mi kuracağınızı seçersiniz. Bu rehber genel hazırlığı ve Ubuntu örneğindeki temel seçimleri açıklar; başlamadan önce önemli dosyalarınızı ayrı bir ortamda yedekleyin.
Linux Kurmak İçin Gerekenler
Linux’u bir sisteme veya dizüstü bilgisayara kurmak için şunlara ihtiyacınız olacak:
- Seçtiğiniz dağıtımın işlemci, bellek ve depolama gereksinimlerini karşılayan bir PC veya dizüstü. Kurulumun veri silip silmemesi disk seçimine bağlıdır; her durumda önce yedek alın.
- Dağıtımın resmî sitesinden indirilmiş, cihaz mimarinize uygun bir ISO dosyası.
- ISO’nun sığacağı bir USB bellek. Ubuntu’nun güncel rehberi 8 GB veya üzerini önerir; kalıp boyutunu ayrıca kontrol edin. USB yazılırken içindeki dosyalar silinir.
Hepsi bu kadar. Ancak, başlamaya hazır olmadan önce ISO dosyasını seçmek ve indirmek için biraz zaman harcayabilirsiniz.
Bir Linux İşletim Sistemi seçin (“Dağıtım”)
Devam etmeden önce, seçtiğiniz bilgisayara kurmak için bir Linux işletim sistemi seçmeniz ve indirmeniz gerekecektir.
Ubuntu ve Mint gibi büyük isimlerden Fedora, Manjaro, Elementary ve Pop!_OS’a kadar çeşitli Linux işletim sistemleri (“dağıtım” olarak da bilinir) yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunların her biri, ana akım bir işletim sisteminden beklediğiniz gibi, kullanılabilirlik ile üretkenliği dengeler.
Dağıtımların donanım desteği aynı değildir; çekirdek, sürücü, işlemci mimarisi ve kullanılan sürüm sonucu etkiler. Ubuntu’yu kurmadan önce canlı USB ile ekran, Wi-Fi, ses ve dokunmatik yüzeyi deneyin. Bu denemede bazı kapalı kaynak sürücüler bulunmayabilir. Apple Silicon gibi cihazlar standart PC kurulumundan farklı destek ve yöntem gerektirir.
Hedef cihazla ilgili bir not: Linux’u çalıştırmak için bir masaüstü veya dizüstü bilgisayar kullanabilirsiniz. Bazı Linux sürümleri, özellikle düşük özellikli dizüstü bilgisayarlar ve netbook’lar gibi eski donanımlar için uygundur. Aklınızda bu varsa, bunun için en iyi Linux işletim sistemini bulmak için sistem modelinizi araştırmak için zaman ayırın.
Genel olarak, bunu bir kural olarak kabul edin: İlk önce üzerine kurmayı planladığınız donanımla çalıştığından emin olarak bir Linux dağıtımı seçin.
Bilgisayarınıza Linux Nasıl İndirilir
Dağıtımınızı seçtikten sonra kurulum dosyasını bilgisayarınıza indirebilirsiniz.
Çoğu dağıtım bir ISO disk görüntüsü olarak indirilir. Boyutu sürüme göre değişir; güncel masaüstü kalıplarını yaklaşık 2 GB varsaymayın. İndirme sayfasındaki boyutu kontrol edin ve hem bilgisayarda dosya için hem de USB bellekte kalıp için yeterli yer ayırın.
ISO dosyasını dağıtımın resmî indirme sayfasından alın. İşlemci mimarinize ve ihtiyacınıza uygun sürümü seçin; dosyanın indirileceği bilgisayarda yeterli boş alan bulunduğundan emin olun.
Linux’u Kuruluma Hazırlayın
Mevcut bilgisayarınız Windows veya macOS çalıştırıyorsa, Linux’u başlatmak için yine ayrı bir kurulum ortamı hazırlayabilirsiniz. USB belleğin içindekileri önce yedekleyin; kalıp yazma işlemi belleği siler.
Hazırladığınız USB, bilgisayarı Linux kurulum ortamıyla başlatmanızı sağlar.
ISO dosyasını açmak veya sıradan bir USB belleğe kopyalamak, tek başına önyüklenebilir ortam oluşturmaz. Ubuntu’nun USB hazırlama yönergesindeki aracı kullanın. Windows’ta Rufus’ta doğru USB’yi ve indirdiğiniz ISO’yu seçip Başlat’a basabilirsiniz. macOS’ta balenaEtcher’da kalıbı, hedef USB’yi ve yazma işlemini seçin. Silme onayından önce hedef aygıtın kurulum USB’si olduğunu tekrar kontrol edin.
Dizüstü Bilgisayara Linux Nasıl Kurulur
Hazırladığınız USB’den başlatmak için bilgisayarın açılış menüsünü kullanın; gerekli tuş modele göre değişir. Ubuntu, desteklenen UEFI sistemlerinde Secure Boot ile çalışabilir; bunu kapatmak genel bir kurulum şartı değildir. Üçüncü taraf sürücüler için kurucunun istediği MOK anahtar onayını tamamlamanız gerekebilir.
USB’yi takıp bilgisayarı başlatın ve gerekirse önyükleme menüsünden USB aygıtını seçin. Ubuntu kurucusunda dil, klavye ve ağ seçeneklerini izleyin. Önce Ubuntu’yu Dene (Try Ubuntu) ile donanımı kontrol edebilir, hazır olduğunuzda Ubuntu’yu Kur (Install Ubuntu) seçeneğine geçebilirsiniz. Kurulum türünde Etkileşimli kurulum normal kullanım içindir.
Ekranlar seçtiğiniz dağıtım ve sürüme göre değişir. Ubuntu’da internet bağlantısı temel kurulum için zorunlu değildir; güncelleme ve ek sürücü indirmek için gerekir. Wi-Fi çalışmıyorsa varsa Ethernet bağlantısını kullanabilir, kurulumdan sonra uygun sürücüyü yükleyebilirsiniz.
Bilgisayarınıza Linux Nasıl Kurulur
Masaüstü bilgisayardaki süreç dizüstündekiyle benzerdir; ancak donanım desteği modelden modele değişir. Disk seçiminde Diski sil ve Ubuntu’yu kur, seçili diskteki mevcut işletim sistemi ve dosyaları kaldırır. Sistemi korumak istiyorsanız uygun olduğunda Yanına kur seçeneğini veya ayrı bir diski kullanın. Son onay ekranındaki disk ve bölüm değişikliklerini okumadan kurulumu başlatmayın.
Windows diski BitLocker ile şifreliyse önce kurtarma anahtarınızı güvenli bir yerde saklayın. Kurucu şifreli bölümü güvenle kullanamadığını söylüyorsa kurulumu durdurup sürümünüze uygun yönergeyi izleyin; yan yana kurulum için şifre çözme gerekebilir. BitLocker’ı kapatmak verilerin diskte şifresiz kalmasına yol açar ve korumayı yalnız askıya almakla aynı işlem değildir. Uygun ayrı bir şifresiz disk kullanmak da bir seçenektir; Windows’u silmeyi bir uyarıyı geçme yolu olarak seçmeyin.
Ubuntu için disk şifrelemesi seçerseniz, açılış parolanızı veya sunulan kurtarma anahtarını bilgisayarın dışında güvenle saklayın; bunları kaybederseniz veriye erişemeyebilirsiniz. Donanım destekli şifrelemenin ek uyumluluk koşulları vardır. Kullanıcı hesabı ve saat dilimi adımlarını tamamlayın, özet ekranını inceleyip kurulumu onaylayın; işlem bitince yeniden başlatın ve istendiğinde USB’yi çıkarın. Ayrıntılar için resmî Ubuntu kurulum rehberini izleyin.
Mevcut İşletim Sistemini Kaldırmadan Linux Nasıl Kullanılır
Mevcut işletim sistemini kaldırmadan Linux denemek için üç seçenek vardır. Bunlardan canlı USB doğrudan diske kurulum gerektirmez; sanal makine ve WSL ise mevcut sistemin içinde kurulum yapar:
- Linux’u canlı modda çalıştırın: Ubuntu gibi canlı ortam sunan dağıtımlarda USB’den başlatıp deneme seçeneğini kullanabilirsiniz. Kurulum yapmadıkça mevcut sistem değiştirilmez; ancak iç diskte dosyaları elle değiştirmeniz yine mümkündür.
- Linux’u sanal makinede çalıştırın: Mevcut sistem içinde bir sanal makine oluşturup Linux’u sanal diske kurarsınız. Ana diski yeniden bölümlendirmek gerekmez, fakat yeterli RAM ve depolama alanı gerekir.
- Linux için Windows Alt Sistemi’ni (WSL) kurun: Windows 11’de veya Windows 10 sürüm 2004 ve üzerindeki uygun derlemelerde yönetici PowerShell’de
wsl --installkomutuyla kurulumu başlatıp bilgisayarı yeniden başlatabilirsiniz. Bu, varsayılan olarak Ubuntu ortamını kurar; bilgisayarı Ubuntu masaüstüne dönüştürmez.
Bu yöntemlerin kullanım alanları farklıdır. Canlı USB donanımı denemeye, sanal makine ayrı bir Linux masaüstü çalıştırmaya, WSL ise Windows içinde Linux araçlarını kullanmaya uygundur. Tam bir fiziksel Ubuntu kurulumuyla aynı donanım erişimini veya aynı masaüstü deneyimini verdiklerini varsaymayın.
Bilgisayarınıza Linux Kurdunuz
Gördüğünüz gibi, Linux kurmak düşündüğünüz kadar karmaşık değil. Tek gereken uygun bir hedef bilgisayar, doğru Linux sürümü ve uygun kurulum ortamıdır.
Kurulumun ardından sistem güncellemelerini ve gerekli sürücüleri kontrol edin. Henüz diske kurmak istemiyorsanız canlı USB, sanal makine veya WSL seçeneklerinden ihtiyacınıza uyanı kullanabilirsiniz; bu yöntemler birbirinin aynısı değildir.
